درآمد پایدار در بانکداری، درآمدی است که وابسته به رویدادهای مقطعی، فروش دارایی یا نوسانات کوتاهمدت ترازنامه نباشد. این درآمد، اغلب حاصل ترکیب متوازن تسهیلاتدهی مولد، کارمزد خدمات بانکی، عملیات ارزی و مدیریت بهینه منابع و مصارف است.
بانکی که درآمد پایدار دارد، حتی در شرایط رکود یا محدودیتهای رگولاتوری نیز حاشیه سود را حفظ میکند، اما بانکی که برای سودآوری به فروش دارایی یا جهشهای زودگذر متکی است، مشابه دوندهای است که با شتاب شروع میکند، اما نفس کم میآورد.
- رشد درآمد عملیاتی، کاهش درآمد کارمزدی
گزارشها نشان میدهد درآمد عملیاتی بانک پارسیان در ششماهه نخست امسال به حدود 28 هزار میلیارد تومان رسیده که رشد ۹۰ درصدی نسبت به دوره مشابه سال قبل را نشان میدهد. درآمد حاصل از تسهیلات اعطایی نیز با رشد ۷۳ درصدی به بیش از 22.4 همت افزایش یافته است.
بیتردید این ارقام، بهویژه آنکه بخشی از آن، حاصل افزایش تسهیلاتدهی به بخشهای مولد و بازنگری در نرخهای سود بوده، از چرخش مثبت حکایت دارند، اما مسئله اصلی، صرفاً «میزان رشد»، نیست، بلکه «کیفیت رشد» است.
در این رابطه، دیماه امسال، نقطهای است که شکاف درآمد اسمی و درآمد پایدار را شفافتر نشان میدهد. در این ماه، بانک بیش از ۵.۸ همت درآمد عملیاتی شناسایی کرده، اما در همین مدت، بیش از ۵ همت سود به سپردهها پرداخت کرده است.
از سوی دیگر، درآمد کارمزدی بانک پارسیان در دیماه امسال، به حدود ۳۵۷ میلیارد تومان کاهش یافته و نسبت به ماه قبل، افت حدود ۱۹۰ میلیارد تومانی را ثبت کرده است. این کاهش، تنها یک نوسان ماهانه نیست، بلکه نشانه ضعف ساختاری در یکی از پایدارترین منابع درآمدی بانک است.
در نظام بانکی امروز، درآمد کارمزدی، از ستونهای ثبات سودآوری محسوب میشود. کاهش محسوس این درآمد در دیماه نشان میدهد بانک پارسیان هنوز نتوانسته خدمات بانکی خود را بهگونهای توسعه دهد که جریان باثبات کارمزد ایجاد کند. وقتی سهم کارمزد در درآمد عملیاتی کوچک میماند یا نوسان شدید دارد، بانک ناچار میشود برای پوشش هزینهها، فشار بیشتری بر تسهیلات یا فروش دارایی وارد کند که در بلندمدت قابلاتکا نیست.
- خنثیسازی رشد درآمد
بررسی عملکرد ۹ماهه و ۱۰ماهه بانک پارسیان، نشان میدهد مسئله اصلی کمبود درآمد نیست، بلکه وزن سنگین هزینههاست. در ۹ماهه نخست سال جاری، مجموع درآمدهای عملیاتی تقریباً با هزینههای عملیاتی سربهسر شده و حتی در برخی مقاطع، تراز عملیاتی منفی ثبت شده است.
بخش عمده این هزینهها به سود پرداختی به سپردهها بازمیگردد. این امر بدین معاست که نرخ تمامشده پول، همچنان بالاست و هر ریال درآمد جدید، قبل از آنکه به سود تبدیل شود، صرف پوشش هزینه جذب منابع میشود.
عبور از زیان و بهبود ظاهری سودآوری، تا حدی مدیون فروش داراییها و اموال مازاد بوده است. هرچند این اقدام در کوتاهمدت صورتهای مالی را ترمیم میکند، اما تکرارپذیر نیست. بانکی که برای سودآوری، به فروش دارایی تکیه دارد، در واقع از سرمایه آینده خرج میکند. اگر این رویکرد، جایگزین اصلاح مدل کسبوکار شود، فقط به درد خرید زمان میخورد و نشانه ثبات نیست.
البته افزایش سرمایه ۹۹ درصدی از محل سود انباشته و بهبود نسبت کفایت سرمایه بانک پارسیان تا سطح مثبت، گام مهمی است. این اقدام میتواند قدرت تسهیلاتدهی و تابآوری بانک را افزایش دهد، اما افزایش سرمایه، بهتنهایی سود پایدار نمیسازد. اگر ساختار درآمد-هزینه اصلاح نشود، سرمایه جدید هم دیر یا زود زیر فشار هزینهها تحلیل میرود.
در مجموع، وابستگی به درآمدهای کوتاهمدت و فروش داراییهای مازاد، کاهش درآمد کارمزدی، وزن بالای هزینهها بهویژه سود سپردهها، تراز عملیاتی شکننده، اتکا به تسهیلاتدهی، ساختار نامتوازن درآمد-هزینه، مدل ناکارآمد کسبوکار و وابستگی نسبی به سرمایهگذاری کوتاهمدت و افزایش سرمایه، هشت چالش و نشانه تهدیدکننده بانک پارسیان در سودسازی پایدار است.
- چهارگانه عبور از سودسازی ناپایدار
بانک پارسیان برای تثبیت سودآوری، ناگزیر از چندین اصلاح همزمان است. نخستین اصلاح، توسعه جدی درآمدهای کارمزدی از طریق خدمات دیجیتال، بانکداری شرکتی و زنجیره تأمین است. راهکار دوم، کاهش نرخ تمامشده پول از طریق بازنگری در ترکیب سپردهها و فاصله گرفتن از رقابت فرسایشی بر سر نرخ سود است. سومین راهحل، هدفمند کردن تسهیلاتدهی و تمرکز بر بخشهایی است که بازده واقعی بالاتر از هزینه منابع دارند و آخرین مسیر، محدود کردن فروش دارایی بهعنوان ابزار مقطعی است، نه اینکه منبع سود لحاظ شود.
بانک پارسیان امروز در موقعیتی قرار دارد که هرچند نشانههای بهبود در آن دیده میشود، اما این بهبود، هنوز به ثبات نرسیده است. اگرچه رشد درآمد، واقعی است، اما هنوز پایدار نیست و تکرار دوران عبور از زیان، محل تردید است.
یحیی فروتن، مدیرعامل جدید بانک پارسیان که حدود دو ماه قبل، آذرماه 1404، در رأس بانک قرار گرفته، برای تثبیت سودآوری و کسب درآمد پایدار، باید از فاز ترمیم صورتهای مالی عبور کند و بازنگری در مدل درآمدی را در دستورکار قرار دهد. با این رویکرد، پارسیان قادر است از بانکِ در حال نجات به بانکِ سودساز پایدار تبدیل شود. در غیر این صورت، اعداد بزرگ، دوباره پشت ترازهای ناپایدار پنهان میشوند.
